Doç. Dr. Emrah Safa Gürkan‘ın kaleme aldığı, 2017 yılının Nisan ayında aramıza katılan “Sultanın Casusları 16.Yüzyılda İstihbarat, Sabotaj ve Rüşvet Ağları” isimli eseri inceledik.

Kronik Kitap tarafından baskısı yapılan eser çıktığı günden bu yana büyük beğeni topladı. Şüphesiz bunda kitabın adı ve işlenen konu oldukça belirleyicidir. Ancak her ne kadar ilgi çeken bir konu olsa da bu alanda yapılan çalışma sayısı oldukça az diyebiliriz. Bu nedenle de “Sultanın Casusları” bulunmaz bir nimet olarak tarih meraklılarının beğenisini kazandı.

Sultanın Casusları’nın Arkaplanı

Eserde yer alan görsellerden…

Şimdiye kadar tarihçilerin bu alana yönelik önemli eserler ortaya koymamasının birçok sebebi var. Bunlardan en mühimi Osmanlı arşivlerinde konuya yönelik belgelerin yetersizliğidir. Doç. Dr. Emrah Safa Gürkan ise Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde ana kaynak olarak kullandığı mühimme defterlerini sistemin işleyişine dair bilgiler içerse de operasyonel bilgiler açısından yetersiz kaldığını belirtmekte.

Bu durumda yapılacak olan ve yapılan şey ise Osmanlı’nın ilişki içerisinde bulunduğu devletlerin arşivlerinde yer alan belgeleri incelemek. Bu eser tam da dediğimiz gibi yerli ve yabancı arşivlerde yer alan belgelerin harmanından oluşarak karşımıza çıkmakta.

Baktığımız zaman uzun ve yorucu bir süreç gerektiğini fark etmek zor değil. Öyle ki tam 10 senelik bir çalışma, azim ve birikimin ürünü olarak “Sultanın Casusları” ortaya çıkmıştır. Temeli ise Osmanlıca, İspanyolca, Fransızca, Almanca, İtalyanca, Portekizce, Latince  ve Venedikçe arşiv belgeleri kullanılarak yazılan “Espionage in the 16.th century Mediterranean: Secret Diplomacy, Mediterranean Go-Betweens and the Ottoman-Habsburg Rivalry” adlı doktora tezine dayanır. Kısaca, 16.yüzyıldaki Osmanlı, Habsburg ve Venedik istihbaratının karşılaştırmasını içerir diyebiliriz.

Gürkan, kitabın ismini ilk önce “Casusnâme: Tecessüs ü Tetebbu’-yı Ahvâl-i Küffar ve ebân Averden ez Diyar-ı Füccar” olarak düşünmüş daha sonra bu isimden vazgeçmiştir. Bu konuda kendisine Adem Koçal öneride bulunmuştur.

Sultanın Casusları İnceleme

Eserde yer alan görsellerden…

Şuan inceleme yazısını okuduğunuz Sultanın Casusları‘na gelecek olursak, kitap 5 ana bölümden meydana gelmiştir.İlk bölümde Osmanlı ve Habsburg hanedanlarının diplomatik ve askeri çekişmelerine şahitlik edeceksiniz. İkinci bölümde ise 10 Osmanlı casusunun ilginç hikayelerini okuyacak ve şaşıracaksınız. Üçüncü bölümde casusların hangi yollardan bilgi topladığını öğrenecek, kaynaklarına ineceksiniz. Dördüncü bölümde Osmanlı istihbaratının kurumsal yapısı hakkında bilgi edineceksiniz. Diğer bölümlere nazaran biraz daha tanıdık terimlerle karşılaşacağınızı söyleyebilirim. Osmanlı bu kadar istihbarat çalışması yapıyor, peki rakipleri boş mu duruyor? İşte bu sorunun cevabı ise kitabımızın beşinci bölümünde yanıt buluyor.

Sultanın Casusları Neden Farklı?

Samimi olmak gerekir ise bu zamana kadar yüzlerce tarih kitabına tanık oldum. Hemen hepsi bir başka örneği olan, aynı konunun bir başka kişi tarafından tekrar tekrar yazılmasından oluşmakta. Özellikle son yıllarda, ortaya konulan kitapların konularına baktığımız zaman, çoğunun yakın tarihin tartışmalı konuları ve popüler isimleri ile ilgili olduğu gözle görülür. Kısaca, seri üretim gibi hep aynı tip eserlerin ve aynı konuların ele alındığını söyleyebilirim. Bir tarihçi olarak bazı kaygılar ve maddi çıkarlar uğruna ortaya konulan kitaplar beni rahatsız etmekte. Ancak;

Emrah Safa Gürkan, Osmanlı tarihinin arkaplanda kalmış konularından birine parmak basmış ve yıllarca edindiği bilgiler ışığında biz okurlara Sultanın Casusları’nı sunmuş. Tabiri caizse trendlere uymadan da başarılı olunacağını kanıtlamış diyebilirim. Oldukça zahmet gerektiren bir konuda, uzun yıllar verilen emeğin bir ürünü olan Sultanın Casusları’nın her sayfasında yeni bir bilgi öğrendiğimi ve her seferinde şaşırdığımı belirtmek isterim. Ayrıca kitabı okurken metinler arasında boğulmayacağınızı çünkü görseller ve tablolar ile anlatımın güçlendirildiğini söyleyebilirim.

Eser hakkında daha fazla detay vermek isterdim ancak kitabı kitaplığınızda bulundurmanızın daha doğru olacağını düşünüyorum. Şimdiden keyifli okumalar…