Mehmed Fuad Köprülü’nün ilmi, siyasi hayatı, vefatı. Kısacası Mehmed Fuad Köprülü’nün hayatı, biyografisi.

1890 yılının Aralık ayında, İstanbul’da bulunan Sultan Mahmud türbesinin karşısında yer alan Halid Ağa Konağı’nda doğmuş olan Köprülüzade Mehmed Fuad, Türk edebiyatı ve tarihçiliği açısından ülkemizde yetişmiş olan önemli isimlerden biridir.

Ortaçağ Türkiye tarihi, Osmanlı Devleti’nin kuruluş yılları ve Bizans müesseselerinin Osmanlı üzerine tesiri olup olmadığına yönelik yapmış olduğu çalışmalar, Mehmed Fuad Köprülü‘nün dünya çağında tanınmasını sağlayan çalışmalar olmuştur. Ayrıca Mehmed Fuad Köprülü hayatının 60 yılını Türk ilmi ve insanına harcamış olup, 200 civarında kitap ve 1000 civarında makale yazmıştır.

Tüm bunların yanında Cumhuriyet döneminde ülkemizde yetişen önemli siyaset ve devlet adamlarından biri olan Mehmed Fuad Köprülü, Osmanlı devrinde sadrazamlık yapmış olan Köprülü Ailesi’nden gelmekteydi. Babası İsmail Faiz Bey, eski Bükreş elçisi olan Ahmed Ziya Bey’in oğlu olup, annesi Hatice Hanım ise ulemadan Arif Hikmet Efendi’nin kızıdır.

İlk tahsilini Yerebatan’da bulunan Ayasofya Merkez Rüşdiyesi’nde yaptıktan sonra Mehmed Fuad Köprülü, Mercan İdadisi’nde eğitimine devam etti. Önceleri fen bilimlerine ilgi duyduğu ancak daha sonra tarih ve edebiyata ilgisinin geliştiğini bilmekteyiz. Arapça, Farsça ve Fransızca dillerine hakim olan Mehmed Fuad Köprülü, 1907-1910 yılları arasında İstanbul Darülfünûnu’nda Hukuk Fakültesi’ne devam etti. Ancak kendisine bir katkısı olmadığını düşünerek hukuk eğitimini tamamlamadan okuldan ayrılmıştır.

Henüz 13-14 yaşlarında yazmış olduğu şiirleri Servet-i Fünûn gibi mecmualarda neşredilmiş, daha sonra Mehmed Fuad Köprülü meslek hayatına edebiyat öğretmenliği ile başlamıştır. Dönemin en iyi eğitim kurumları olan Mercan, Kabataş, İstanbul ve Galatasaray liselerinde öğretmenlik yapmıştır. Çok genç yaşta yazdığı yazılar ile dikkatleri çekmeyi başaran Mehmed Fuad Köprülü, 1913 yılı sonuna İstanbul Darülfünûnu’nda  Tarih müderrisliğine tayin olundu. Böylece Mehmed Fuad Köprülü hayatının henüz çok başlarında sadece 23 yaşında profesör oldu. Artık kendisi bir alim olmuştu. Aynı yıl neşrettiği Türk Edebiyatı Tarihinde Usûl adlı makalesi hem ülkemizde hem de dünyaca tanınmasına vesile olmuştur.

1924 yılında Türk Din Tarihi, 1923-1929 arası ve 1935 yılından sonra bir dönem Siyasi Tarih, Türk Müesseseleri Tarihi, Türkiye Tarihi ve Medeniyet Tarihi dersleri verdiği bilinmektedir.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk‘ün de isteği ile Mehmed Fuad Köprülü, siyasi hayata da atıldı. 1935 yılında Kars milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne girdi. Daha sonra Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı ve Ord. Prof. Şemseddin Günaltay gibi Mehmed Fuad Köprülü de ders vermeyi bırakır ve milletvekilliği görevini seçer.

1945 yılında Türkiye’nin tek parti siyaseti ile idare edilemeyeceğine yönelik fikirleri nedeniyle Cumhuriyet Halk Partisi’nden ihraç edilir. Ancak bu ihraç kararı onu siyasetten ayırmaz. 1946 yılında Celal Bayar, Adnan Menderes ve Refik Koraltan ile Demokrat Parti’yi kurarlar. 1950 seçimlerini Demokrat Parti’nin kazanması ile Dışişleri Bakanlığı görevine Mehmed Fuad Köprülü getirilir. Ancak Köprülü, ilim hayatından uzak kaldığından dolayı önce görevinden istifa eder, daha sonra partiden ayrılır.

Siyasetten ayrılsa da siyaset ondan ayrılmaz. Siyasi fikir ve eleştirilerini günlük gazetelerde makaleler vasıtasıyla yayınlar. Ardından kendisine Amerika yolu görünür. Harvard ve Columbia üniversitelerinde çalışmak üzere yola çıkar. 10 aylık Amerika hayatı ardından  yurda geri dönmüş ancak o dönemde 6-7 Eylül olayları sebep gösterilerek Yassı Ada’ya gönderilir. Dört ay ardından suçsuz bulunarak serbest bırakılır. Siyasi hayattan yine çekilmeyen Mehmed Fuad Köprülü, arkadaşları ile birlikte 1961 yılında Hür Demokrat Parti’yi kurarlar ancak fazla taraftar edinemeyince Mehmed Fuad Köprülü siyasi hayattan tamamen çekilir ve kendini ilmi çalışmalara verir.

Mehmed Fuad Köprülü hayatının son yıllarını Ankara ve İstanbul’da bulunan kütüphanelerde ilmi çalışmalar ile meşgul olarak geçirmiştir. Tarihler 15 Ekim 1965’i gösterdiğinde Ankara’da Türk Tarih Kurumu’ndan evine doğru yürürken bir trafik kazası geçirmiş, 28 Haziran 1966 tarihinden tedavi gördüğü Baltalimanı Hastanesi’nde vefat etmiştir. Cenazesi 1 Temmuz 1966’da Beyazıd Camii’nde kılınan namaz ve Üniversite’de yapılan merasim sonrası Köprülü Mescidi’ne bitişik halde bulunan aile kabristanına defnedilmiştir.

Ord. Prof. Mehmed Fuad Köprülü, 76 yıllık hayatının 60 yılını ilmi çalışmalara adamış, Türk edebiyatı, tarihi açısından önemli çalışmalar ortaya koymuş, Cumhuriyet dönemine damga vurmuş sadece ilmi hayatta değil, siyasi hayatta da bulunmuş önemli bir şahsiyettir. Bıraktığı onlarca eser ile geleceğimizi aydınlatan Mehmed Fuad Köprülü, tarihimizde yeri doldurulamayacak insanlardan birisidir. Nur içinde yatsın…

Bu yazının hazırlanmasında; Prof. Dr. Fahameddin Başar’ın Vefatının 50. Yılında Mehmed Fuad Köprülü isimli kitabı, ilgili Diyanet İslam Ansiklopedisi maddesi, Abdülkerim Asılsoy’un “Mehmet Fuat Köprülü’nün İlmi Hayatı ve Eserlerinde İzlediği Metot Üzerine” adlı makalesi ve Fevziye Abdullah Tansel’in “Mehmed Fuad Köprülü” adlı makalesi kullanılmıştır.