Malazgirt Savaşı‘nın hemen öncesinde Bizans imparatoru IV.Romanos Diogenes ve faaliyetleri…

Diogenes’in Tahta Çıkışı

Diogenes Kapadokyalı asil bir aileye mensuptur. İmparator olmadan evvel Sardis’te (Manisa) valilik görevinde bulunmuş ve imparator Doukas’ın dikkatini çekmiştir. Doukas’ın ölümü üzerinde tahtı ele geçirmeye yeltenmiş ama bu teşebbüsünde başarısız olunca mahkemeye çıkarılmıştır. Ağır cezalandırılması beklenirken imparatoriçe Eudokia tarafından affedilir ve başkomutanlığa getirilir. Eudokia’nın bu davranışında Diogenes’in yakışıklılığı ve cesaretinin etkili olduğu söylenmektedir. Ancak Eudokia’nın önünde bir engel vardı. Kocası Doukas ölünce bir daha evlenmeyeceğine dair kağıt imzalamıştı.

Nihayetinde o belgeyi ele geçirmeyi başaran Eudokia, belgeyi ortadan kaldırır ve ardından Diogenes ile evlenir. Böylece Diogenes 1068 yılında tahta çıkar. İlk iş olarak Anadolu’da etkili olan Türk akınlarını durdurmak amacıyla kuvvet toplar. Kısa sürede büyük bir ordu toplamayı başarsa da bu ordu gerçek bir birlikten yoksundu.

İlk Karşılaşmalar

Ocak 1068 tarihinde tahta çıkan Diogenes, iki ay sonra Mart 1068 tarihinde sefere çıkar. Suriye’ye doğru yol almaktayken Selçuklular’ın Niksar’da olduğunu öğrenir ve yönünü Niksar’a değiştirdi. İlk karşılaşmada başarılı oldu ve Selçuklu kuvvetlerini geri çekilmek zorunda bıraktı.

Ardından yönünü Fırat boylarına çeviren Diogenes, burada Selçuklu emiri Has İnal tarafından bozguna uğratıldı. Mağlubiyet sonrası Güney’e ilerleyen Diogenes, Umurtekin adında Selçuklu emirinin savunduğu Kuzey Suriye’nin önemli merkezi olan Menbic’i ele geçirdi. O esnada Haleb civarında başka bir Bizans kuvveti mağlup olmuştu. Derhal Haleb’e gelen Diogenes, Türkmen ve Arap birlikleri ile şiddetli bir savaşa girişti. İki taraf da ağır kayıplar verdikten sonra Diogenes Çukurova dolaylarına indi.

Onlar Güney’de savaşırken o esnada emir Afşin ve Ahmetşah Sakarya vadisine kadar ilerlemişti. Bu durum tehlike oluşturmaktaydı. Bunu duyan Diogenes önlerini kesmek için hemen yola koyuldu. Ancak Afşin beraberindeki birliklerle yıldırım hızında ilerliyordu. Bu nedenle Diogenes‘in onları yakalaması zordu. İstediğini elde edemeyen Diogenes, kış mevsiminin de kendini hissettirmesiyle İstanbul’a geri döndü.

Malazgirt Zaferi Öncesi Anadolu’da Türkler

Diogenes İstanbul’a döndü. Selçuklu akınlarına karşı çıktığı Anadolu seferinde kimi zaman galibiyet elde etse de bu başarılar kısa süreli başarılardı. Zira İstanbul’a döndükten sonra da Selçuklu akınları tüm hızıyla devam etti. Bu da Diogenes‘in başarısız olduğunu göstermekte yeterlidir.

Nitekim 1069 yılında Afşin, Ahmetşah, Sanduk ve daha birçok Türk beyi, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya seferler düzenlemeye devam ettiler. Bu akınlara karşı koymak için üzerlerine Bizans birlikleri gönderilse de başarısız olan birlikler geri dönmek zorunda kaldılar.

Diogenes’in Akınlara Karşı Ahlat Planı

Ahlat’ta Selçuklu mezar taşları

Diogenes bu akınların önüne geçmek için yol arıyordu. Bunun için Türklerin harekat üssü olan Ahlat’ı ele geçirmeyi ve böylece akınları da bitireceğini düşündü. Ancak Diogenes‘in işi oldukça zordu. Ahlat’ı almak amacıyla yola koyulan imparator Diogenes, Harput yakınlarına geldiği sırada Selçuklu akıncılarının Malatya’yı ele geçirdiğini öğrendi. Yoluna devam eden Diogenes, Palu’ya geldiğinde bir başka Türk akıncılarının Konya-Karaman bölgesine girdiğini ve yağmalarda bulunduğunu öğrendi. İmparator Doğu’ya gelmiş ancak arkasında bıraktığı topraklarda Türkler tabir-i caizse cirit atmaktaydı.

Bu durumda Doğu’ya ilerlemenin faydalı olamayacağını düşünen imparator Diogenes, Selçuklu akıncılarının önünü kesmek için Kayseri’ye kadar gitti. Ancak Selçuklu akıncıları bunu çoktan öğrenmişler ve güzergahlarını değiştirerek Kilikya dolaylarına gelmişlerdi.

Malazgirt’te Görüşmek Üzere Diogenes

1068 yılında tahta çıkan Diogenes Türk akınlarına karşı düzenlediği iki seferde de akınları durdurmayı başaramamıştı. Bunu üzerine İstanbul’a dönüş yaptı. Çok hırslı ve inatçı bir yapısı vardı. 1070 yılında bir sefer daha düzenlemeyi düşündü ancak danışmanları bunu engelledi. Kendisinin sefere çıkmaması sonrası Doğu orduları komutanlığına getirdiği Manuel Komnenos‘u Türkler üzerine gönderdi.


Kaynak

• AYÖNÜ, Yusuf, Selçuklular ve Bizans, TTK Yayınları, Ankara 2014.

• MERÇİL, Erdoğan-SEVİM, Ali, Selçuklu Devletleri Tarihi, TTK Yayınları, Ankara 2014.

• TURAN, Osman, Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, Ötüken Yayınları, İstanbul 2015.